Kołdra obciążeniowa – czym jest i kiedy się ją stosuje?

Kołdry obciążeniowe, zwane również sensorycznymi, to kołdry terapeutyczne o wadze od jednego do nawet kilkunastu kilogramów. W przeciwieństwie do zwykłych kołder z puchem lub pierzem, jej wypełnienie stanowią bardzo drobne szklane kulki. Zadaniem kołderek obciążeniowych jest wywieranie łagodnego nacisku na ciało, co stymuluje czucie głębokie.

Jak działa kołdra obciążeniowa?

Propriocepcja, czyli czucie głębokie, kinestezja, stanowi zmysł orientacji w ułożeniu własnego ciała. Dzięki temu zmysłowi, poza położeniem ciała, odczuwamy także jego ruch czy lokalizację w przestrzeni bez patrzenia na jego poszczególne części. Zaburzenia zmysłu kinestetycznego mogą prowadzić do trudności z koordynacją, niewłaściwego napięcia mięśniowego i niektórych odruchów, a nawet po części do gorszego funkcjonowania psychicznego.

Zadaniem kołdry sensorycznej jest stymulacja czucia głębokiego. Wywoływany przez nią nacisk wpływa na uruchomienie przywspółczulnego układu nerwowego odpowiadającego za relaks i odpoczynek organizmu. Zachodzą także zmiany w wydzielaniu hormonów.

Wzrasta poziom serotoniny, zwanej hormonem szczęścia, tym samym ogólne samopoczucie się poprawia. Wzrasta także poziom melatoniny odpowiedzialnej za prawidłowy sen oraz regulację rytmu dobowego. Jednocześnie spada poziom kortyzolu, określanego mianem hormonu stresu. Jego obniżenie podczas stymulacji czucia głębokiego prowadzi do redukcji odczuwanego stresu i napięcia, pozwalając na wyciszenie się.

Kołdra obciążeniowa – zastosowanie

uśmiechnięta para przykryta kołdrami obciążeniowymi

Kołdra obciążeniowa stosowana jest przede wszystkim jako narzędzie terapii sensorycznej przez terapeutów SI (integracji sensorycznej). Choć wokół samej metody narosły pewne kontrowersje na tle teoretycznym, praktyka pokazuje, że jest ona często wykorzystywana u osób z różnego rodzaju trudnościami, w tym zaburzeniami integracji sensorycznej. Dodatkowo, stosowanie kołderek obciążeniowych nie ogranicza się już tylko do dzieci i z powodzeniem coraz częściej korzystają z nich także osoby dorosłe.

Wśród zastosowań kołdry wymienia się przede wszystkim:

– ADHD,

– ASD (zaburzenia ze spektrum autyzmu),

– stres, zwłaszcza przewlekły,

– zaburzenia integracji sensorycznej,

– zespół Downa,

– zespół niespokojnych nóg,

– przewlekły ból,

– choroby neurodegeneracyjne,

– zaburzenia lękowe i depresyjne,

– problemy ze snem.

Badania naukowe

Lęk

Chen i współpracownicy (2013) badali wpływ stymulacji czucia głębokiego na redukcję lęku, wykorzystując przy tym kołdrę obciążeniową. Badanie wykazało pozytywne rezultaty – w wyniku tych oddziaływań uczestniczki eksperymentu czuły się bardziej zrelaksowane, a ich poziom lęku się zmniejszył.

Bezsenność w zaburzeniach

mężczyzna okryty kołdrą obciążeniową czyta książkę

W 2020 roku Ekholm, Spulber i Adler przeprowadzili badanie, które miało na celu sprawdzenie, w jaki sposób kołdra obciążeniowa wpływa na bezsenność związaną z zaburzeniami psychicznymi. Na podstawie swoich badań sformułowali wnioski, że stosowanie kołdry obciążeniowej w znaczący sposób wpłynęły na zmniejszenie objawów bezsenności wśród osób z zaburzeniem depresyjnym, chorobą afektywną dwubiegunową, zaburzeniem lękowym uogólnionym oraz ADHD. U badanych zmniejszyło się poczucie zmęczenia i lęku w ciągu dnia, zwiększył się ich poziom codziennej aktywności, a ich sen miał lepszą jakość.

ADHD

Badanie z 2015 roku wykazało, że dzieci z ADHD korzystające z kołderki obciążeniowej szybciej zasypiały, ich sen miał lepszą jakość oraz rzadziej dochodziło do budzenia się w nocy. Ich wyniki zbliżyły się dzięki temu do grupy kontrolnej, czyli dzieci, u których nie zdiagnozowano ADHD.

Problemy ze snem

Ackerley, Badre i Olausson przebadali 33 osoby skarżące się na problemy ze snem. Zgodnie z ich wnioskami u osób stosujących kołdrę obciążeniową zarówno obiektywne, jak i subiektywne wskaźniki jakości snu były lepsze i sugerowali, że tego typu produkt może działać wspomagająco podczas standardowego leczenia bezsenności.

Z kolei badanie z 2014 (Gringas i wsp.) nie wykazało obiektywnego wpływu kołderek sensorycznych na wydłużenie oraz poprawę jakości snu u dzieci ze spektrum autyzmu oraz ich rodziców. Co ciekawe, obie grupy preferowały jednak sen z kołdrą obciążeniową zamiast standardowej.

Wątpliwości i kontrowersje

Wciąż niewiele jest dostępnych badań nad kołdrami sensorycznymi – dotychczas wykonano ich zaledwie 8. Po części wynika to z potencjalnych trudności związanych z przeprowadzanymi procedurami. W testach klinicznych najczęściej stosuje się podwójnie ślepą próbę; jest to sytuacja, gdy zarówno osoby badane, jak i zespół badawczy nie wiedzą czy dany uczestnik otrzymuje placebo, czy testowany produkt. W przypadku kołder obciążeniowych przeprowadzenie tego typu eksperymentu byłoby mało prawdopodobne, przede wszystkim ze względu na wagę kołdry. Ponadto, część dotychczasowych eksperymentów obejmowała stosunkowo niewielkie grupy badawcze; większa ilość badań pozwoliłaby zatem na uogólnienie wyników również na inne sytuacje i osoby.

Kołdra obciążeniowa – jak dobrać wagę i rozmiar?

Dobór wagi jest szczególnie istotną kwestią przy wyborze kołderki sensorycznej. Zbyt lekka może dawać słabsze efekty, z kolei za ciężka może wywoływać dyskomfort, a w skrajnych przypadkach stwarzać zagrożenie, zwłaszcza w przypadku dzieci. Każda kołdra obciążeniowa powinna być indywidualnie dobierana do potrzeb konkretnej osoby. Przyjmuje się, że optymalna waga kołdry sensorycznej to około 10% masy ciała osoby korzystającej. W zależności od źródła można zauważyć pewne rozbieżności w zaleceniach; sugerowana waga kołderki waha się wtedy od 5 do 15% masy ciała użytkownika.

Wiele osób zastanawia się, w jaki sposób dobrać ciężar kołdry do swojej wagi. U osób dorosłych najczęściej przedstawia się to następująco:

– 30-50 kg – kołdra o obciążeniu 4 kg,

– 51-70 kg – kołdra o obciążeniu 6 kg,

– 71-90 kg – kołdra o obciążeniu 8kg,

– 91-110 kg – kołdra o obciążeniu 10 kg,

– powyżej 110 kg – kołdra o obciążeniu 12 kg.

W przypadku dzieci waga kołderki ustalana jest precyzyjniej i dostępne są obciążenia różniące się od siebie o kilogram. Można również skorzystać z kalkulatora, pozwalającego na ustalenie właściwego ciężaru oraz skonsultować to w planie terapii.

Jeśli chodzi o rozmiar kołdry, zwykle powinna ona być o około 20 cm dłuższa od wzrostu dziecka. Warto także pamiętać, że nie można jej kupować „na wyrost” – zbyt duży i/lub zbyt ciężki może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego i zaszkodzić dziecku.

W jaki sposób korzystać z kołdry obciążeniowej?

para okryta kołdrami obciążeniowymi sleepchanger

Po dobraniu odpowiedniego rozmiaru i wagi kołderki oraz wykluczeniu ewentualnych przeciwwskazań, należy zapoznać się z instrukcją stosowania jej oraz środkami ostrożności. Niezależnie od tego, kto korzysta z kołderki obciążeniowej, zawsze trzeba zadbać o to, by nie krępowała ona ruchów oraz w dowolnym momencie możliwe było ściągnięcie jej.

Dodatkowo, nie należy przykrywać twarzy oraz szyi, aby przez cały czas móc swobodnie oddychać. Kołdra obciążeniowa powinna być także indywidualnie dobrana, najlepiej z pomocą specjalisty; nie zaleca się stosowania jej po kimś – poprzedni użytkownik musiałby mieć tę samą wagę, wzrost oraz zalecenia terapeutyczne.

Dzieci

W przypadku dzieci kluczową kwestią jest to, że mogą korzystać z kołderki obciążeniowej jedynie pod opieką osoby dorosłej. Należy także uwzględniać gotowość dziecka do zastosowania jej – w zależności od dnia może mieć inną potrzebę odczuwania tego typu bodźców. Najczęstszym sposobem korzystania z kołdry jest stosowanie jej przez około 20-30 minut, zwłaszcza wieczorem, przed pójściem spać. Po tym czasie można zmienić ją na zwykłą kołdrę. W zależności od indywidualnych ustaleń z terapeutą czas użytkowania może się różnić.

Dodatkowe wskazówki

Ze względu na wagę kołdry, powinno się przyzwyczajać do niej organizm stopniowo. Początkowo można próbować przykrywać nią jedynie nogi i stopniowo zwiększać obszar ciała, pamiętając, by nie okrywać twarzy i szyi.

Ponadto, przez pierwsze dni najlepiej korzystać z kołdry jedynie przez kilka do kilkunastu minut dziennie, aby przyzwyczaić ciało do delikatnego nacisku z jej strony. Po upływie kilku dni można stopniowo zwiększać długość czasu spędzanego pod kołdrą obciążeniową. Należy pamiętać, że nie można z dnia na dzień zacząć przesypiać całej nocy pod kołdrą sensoryczną, ponieważ byłaby to zbyt nagła zmiana dla organizmu. Jeśli mamy wątpliwości, ile czasu powinniśmy spędzać pod tego typu kołdrą, warto omówić to z terapeutą.

Kołdra obciążeniowa – przeciwwskazania do jej stosowania

W każdym przypadku warto skonsultować zakup kołdry sensorycznej ze specjalistą (lekarzem, fizjoterapeutą lub terapeutą integracji sensorycznej). Kołdra obciążeniowa nie jest oczywiście produktem dla każdego. Podobnie jak w przypadku większości produktów terapeutycznych, istnieją pewne przeciwwskazania do stosowania.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby doświadczające takich schorzeń, jak między innymi:

– choroby serca i układu krążenia,

– epilepsja,

– choroby układu oddechowego, na przykład astma,

– obturacyjny bezdech senny,

– obniżone napięcie mięśniowe,

– hipotonia (niskie ciśnienie tętnicze) oraz nadciśnienie,

– niektóre choroby skórne,

– problemy zdrowotne, które mogłyby ograniczać możliwość samodzielnego ściągnięcia kołderki.

Kołdra obciążeniowa nie jest zalecana również osobom z klaustrofobią, gdyż nacisk ze strony produktu może wywoływać u nich napięcie i stres zamiast relaksu, a także kobietom w ciąży. W powyższych przypadkach ewentualne próby stosowania kołderek mogą odbywać się wyłącznie po konsultacji z lekarzem i indywidualnym ustaleniu możliwości korzystania z niej.

Wiek i waga

Kołdra obciążeniowa nie powinna być stosowana u dzieci poniżej 3 roku życia lub ważących mniej niż 22 kilogramy. W przypadku starszych dzieci stosowanie kołderki sensorycznej powinno zostać skonsultowane z pediatrą, aby wykluczyć ewentualne przeciwwskazania i właściwie dobrać ją do potrzeb dziecka. Korzystanie z kołdry obciążeniowej przez dzieci powinno odbywać się wyłącznie pod opieką osoby dorosłej, która w razie potrzeby pomoże dziecku w zdjęciu jej.

Ciekawostki

Najlepsze efekty

Terapeuci integracji sensorycznej często wykorzystują kołdrę obciążeniową do różnego rodzaju ćwiczeń podczas terapii, ponieważ może to przynosić lepsze rezultaty. Oczywiście użytkowanie jej w formie statycznej, podczas odpoczynku, również jest popularnym i potencjalnie korzystnym rozwiązaniem.

Zestresowane psy?

Na rynku powoli pojawiają się także kołderki oraz kamizelki obciążeniowe dla psów. Schemat działania jest dokładnie taki sam, jak w przypadku ludzi, jednak jest to na razie mało popularne rozwiązanie wymagające szerzej zakrojonych badań.

Pochodzenie kołderek

Skąd właściwie wzięła się kołdra obciążeniowa? Wszystko zaczęło się od Temple Grandin, znanej badaczki i osoby ze spektrum autyzmu. W latach 60. XX wieku dostrzegła pozytywny wpływ stymulacji czucia głębokiego na krowy, co przyniosło wyciszający efekt. Zastanawiała się ona, w jaki sposób wykorzystać tego typu metodę u ludzi. Z czasem powstało wiele różnorodnych rozwiązań, w tym właśnie kołderka obciążeniowa, którą wykorzystuje się już od lat 90. XX wieku jako wsparcie w terapii wielu zaburzeń.

Kołdra obciążeniowa a leczenie bezsenności

kobieta w kołdrze sensorycznej

Kołdry obciążeniowe nie są metodą leczenia bezsenności (jest nią CBT-I, czyli protokół psychoterapii poznawczo – behawioralnej bezsenności), jednak może działać wspomagająco. Środowisko naukowe wydaje się być w tej kwestii podzielone ze względu na niewielką ilość badań, choć pojawiają się pewne doniesienia na temat skuteczności kołder w tym zakresie. Mimo stosunkowo niewielkiej jeszcze ilości potwierdzeń naukowych, stopniowo pojawia się coraz więcej dowodów anegdotycznych (jak określa się tego to językiem naukowym) ze strony osób, które twierdzą, że kołderka pomaga im zwalczać trudności ze snem. Tym, na co warto zwrócić uwagę w kontekście walki z bezsennością, jest fakt, że kołdra sensoryczna działa wspomagająco w zrelaksowaniu się oraz redukcji napięcia i stresu, a to może przyczyniać się do poprawy jakości snu.

Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Przed rozpoczęciem korzystania z produktu należy wykluczyć ewentualne przeciwwskazania. Dobór kołdry obciążeniowej oraz dokładne wskazania do jej stosowania powinno się omówić z lekarzem, fizjoterapeutą i/lub terapeutą integracji sensorycznej. Ponadto, kołdra sensoryczna nie zastępuje leczenia ani terapii, a jedynie może stanowić jej uzupełnienie.

Bibliografia:

Ackerley R., Badre G., Olausson H. (2015). Positive Effects of a Weighted Blanket on Insomnia. J Sleep Med Disord 2 (3): 1022.

Bearaby: Comprehensive Weighted Blanket Guide: Better Sleep, More Calm. Dostęp: https://bearaby.com/pages/weighted-blanket#research-on-the-effectiveness-of-weighted-blankets

Ekholm B., Spulber S., Adler M. (2020). A randomized controlled study of weighted chain blankets for insomnia in psychiatric disorders. J Clin Sleep Med. 2020 Sep 15; 16 (9): 1567-1577. DOI: 10.5664/jcsm.8636

Gringras P. et al. (2014). Weighted blankets and sleep in autistic children – a randomized controlled trial. Pediatrics. 2014; 134: 298-306.

Hvolby A. (2015). Associations of sleep disturbance with ADHD: implications for treatment, „Atten Defic Hyperact Disord.” 2015, 7 (1): 1-18.

Skomentuj

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Pobierz bezpłatnie
Złote zasady higieny snu

Dzięki tej liście wreszcie się wyśpisz. Przejrzysty zestaw zasad, których warto się trzymać, żeby lepiej spać.

sleepchanger

Serwis ma charakter wyłącznie informacyjny oraz edukacyjny i w żadnym wypadku nie zastępuje konsultacji ze specjalistą.

Koszyk
Przewiń do góry